Có một sự thật là, chúng ta sẽ quên gần như tất cả những gì chúng ta học chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn. Theo một nghiên cứu của nhà tâm lý học người Đức Hermann Ebbinghaus, ông đã phát minh ra "The Forgetting Curve" (Đường cong lãng quên). Kết quả của nghiên cứu này cho thấy rằng chúng ta sẽ quên hơn 50% những gì chúng ta học chỉ trong vòng một giờ, 2/3 vào cuối ngày và 80% vào cuối tháng.

Đọc sách cũng không phải là ngoại lệ. Chúng ta cũng thường rơi vào trạng thái của Đường cong lãng quên. Nếu đọc sách không có phương pháp, thì tỉ lệ những kiến thức chúng ta đọc được cũng theo thời gian mà dần biến mất.

Vậy, câu hỏi là Đọc sách có cần phải có phương pháp không?

Câu trả lời tất nhiên là có. Đọc sách không chỉ đơn thuần chỉ là để thư giãn, giải trí. Đọc sách còn là một cách học. Vậy nên đọc sách cũng cần phải có phương pháp như việc chúng ta học. Đọc sách hiệu quả ở đây được hiểu là cách để giúp bạn có thể ghi nhớ được các ý chính và áp dụng nó vào trong các cuộc sống sau này nếu cần.

Trước đây, mình đọc rất nhiều sách nhưng hầu như mình đều quên hết tất cả những gì mà mình đọc. Cả sách văn học lẫn sách sách chuyên ngành hay phát triển kỹ năng. Mình chỉ tóm tắt được rằng “Chúng rất hay” mà chẳng hề có một bằng chứng nào chứng minh cho bạn bè xung quanh mình thấy cuốn sách mình đã đọc thực sự giá trị. Và điều này chẳng đủ thuyết phục được cho mọi người đọc nó.

Và gần đây, mình đã tìm ra một phương pháp đọc sách hiệu quả.

Đó là vừa đọc sách vừa take notes.

Tại sao chúng ta cần phải take notes trong khi đọc?

Ở đây, mình muốn nhấn mạnh là vừa đọc sách và vừa ghi chú.

Trước kia, mình thường áp dụng phương pháp ghi nhớ truyền thống bằng cách sử dụng bút highlight để đánh dấu hoặc sử dụng giấy nhớ để ghi lại những ý chính trong sách. Tuy nhiên, sau khi đọc xong, mình có xu hướng không xem lại chúng. Hoặc khi muốn xem lại, mình không liên kết được các dữ liệu mà mình đã tổng hợp.

Vì thế, vừa đọc sách vừa take notes đã giúp mình giải quyết được câu chuyện này.

Vừa đọc sách vừa ghi chú giúp bạn lưu lại những ý tưởng, luận điểm, quotes…tại chính thời điểm bạn đang tương tác với cuốn sách. Điều này giúp chúng ta tránh được việc bỏ lỡ các ý tưởng quan trọng và tăng cường sự hiệu quả trong quá trình học tập.

Việc ghi chú trong quá trình đọc cũng giúp chúng ta tiết kiệm thời gian và tránh được việc phải rà soát lại từ đầu. Thay vì đọc một mạch đến hết cuốn sách, mới bắt đầu tìm ngược lên để tổng hợp notes. Và quan trọng nhất đó là phương pháp này giúp cho quá trình ghi chú của chúng ta trở nên mạch lạc, không ngắt quãng và có hệ thống hơn, giúp chúng ta có thể dễ dàng liên kết được các ghi chú bài bản và logic.

Làm thế nào để ghi chú hiệu quả

Sau một thời gian áp dụng phương pháp vừa đọc sách vừa ghi chú, mình đã rút ra được vài bài học:

• Ghi chép lại theo cách hiểu của mình thay vì copy hoặc chép lại y nguyên trong sách. Có một cách ghi chú lại hiệu quả gần đây mình sử dụng đó là áp dụng “Bài học 5S” mà mình đã học được từ lớp Writing của Mở. Mình luôn đặt câu hỏi cho chính mình: “Nếu phải quên hết mọi thứ mình đã học, bạn sẽ chọn nhớ điều gì?” trước khi quyết định lưu hết tất cả các ý được nhắc đến trong sách. Bằng cách này, mình phải chắt lọc những ý thực sự quan trọng. Từ đó, các thông tin được đơn giản hoá, giúp não bộ chúng ta sẽ dễ ghi nhớ những thông tin hơn.

• Xây dựng bãi tập kết: “Bãi tập kết” cũng là một khái niệm mình được học từ lớp WOTN. Thay vì chúng ta ghi chú lung tung ở khắp mọi nơi, thì chúng ta sẽ ném hết tất cả các ý tưởng, câu quotes, đoạn text hay & quan trọng… ở đúng một nơi duy nhất. Đó có thể là app Notes trong điện thoại (như mình), đó có thể trên Notion, Facebook Messengers, Zalo…Miễn sao đó là nơi private và chúng ta dễ dàng access khi cần.

• Đọc lại và chỉnh sửa ghi chú: Đây là bước quan trọng trong việc những ghi chú của bạn có thực sự hữu ích hay không. Thay vì trước kia mình chỉ dừng ở việc ghi chú sách và để đó, thì bây giờ mình thường dành một buổi trong ngày cuối tuần để tổng hợp lại các ghi chú mà mình đã lưu lại từ bãi tập kết của mình vào một nơi được gọi là Nhà kho lưu trữ. Mình dùng Notion là nơi mình tập hợp các ý tưởng đó. Ở đây, mình sẽ chỉnh sửa, bổ sung nếu cần và sắp xếp lại chúng để làm cho các ghi chú trở nên rõ ràng và dễ hiểu hơn. Nhà kho lưu trữ gần như được coi là điểm dừng cuối cùng trong quá trình take notes của bạn, trước khi dùng nó để làm chất liệu/nguồn sáng tạo cho sau này.

Những người bạn của mình đang ghi chú như thế nào?

Thật may mắn vì xung quanh mình có rất nhiều người thích đọc sách. Trên hết, là rất nghiêm túc với công việc take notes của mình.

Chẳng hạn với aka thầy giáo mình ở lớp WOTN. Gần đầy, Tùng là người truyền cảm hứng rất nhiều trong quá trình đọc sách và ghi chú của mình. Đặc biệt là sau khi thấy được Reading List mà Tùng chia sẻ. Tùng tỉ mỉ với từng đầu sách mà Tùng đọc. Mình có thể thấy Tùng nghiêm túc trong việc ghi chép như thế nào. Nhìn cách ghi chú của Tùng, chẳng ai nói đây là cách một người đọc ghi chép lại cả.

___________

Hay với - SSL đồng hành với mình trong lớp học, cũng có một cách thể hiện các ghi chú theo cách rất riêng. Khi đọc sách giấy, Châu sẽ note thẳng vào sách giấy luôn, còn nếu là kindle thì sẽ highlight trên đó. Những ý nghĩ, quan điểm từ mình, Châu sẽ note lại theo ý hiểu. Sau đó lựa chọn Notion để làm nhà kho lưu trữ. Châu không có template cố định cho việc take note từng cuốn sách của mình. Mà thường sử dụng màu cam cho những ý quan trọng, và màu xanh dương cho comment/thoughts của bản thân.

_______

Tóm lại: Từ ngày mình tập thói quen ghi chú song song với việc đọc sách. Nó đã giúp mình nhớ thông tin và kiến thức được lâu hơn. Mình cũng dễ dàng truy cập lại những ghi chú của mình khi cần dùng đến. Sách là một “nguồn sáng tạo” dồi dào, chính vì thế, việc take notes với mình là một thứ không thể thiếu để giúp mình có thêm nhiều ý tưởng, chất liệu để viết bài hơn.

Còn bạn, bạn có phương pháp đọc sách nào hiệu quả không? Thì chia sẻ cho mình được biết nhé <3

#WOTN5
"Bài viết thuộc thử thách viết 30 ngày của khoá học Writing On The Net"

Mình đã ghi chép và tổng hợp được thời gian post bài của mình từ khi bắt đầu viết đến hôm nay, như sau:

• Từ bài đầu tiên đến bài thứ 13: Mình luôn post bài vào buổi sáng. Để làm được điều này, mình đều lên ý tưởng và outline bài từ hôm trước đó. Ngày hôm sau mình sẽ dành 1-2 tiếng để chỉnh sửa lại.

• Bài thứ 14 đến bài thứ 21: Mình post bài vào buổi chiều. Phần lớn là do mình không còn các bài backup nữa, hoặc nếu có, thì đều là những bài mình nghĩ là cần phải đầu tư thời gian cho nó. Phần còn lại, là do mình bắt đầu có dấu hiệu bị “mất đà”. Vì vậy mình quyết định viết bài dựa trên ý tưởng hoàn toàn mới. Điều này khiến mình phải nỗ lực hơn.

• Bài thứ 21 đến bài thứ 22 (là bài hôm nay): Mình post vào buổi tối. Bài hôm qua mình up vào lúc 10h tối. Và bài hôm nay cũng không là ngoại lệ (Khi viết những dòng này đồng hồ đang điểm 21:10p). Đến hôm nay, mình cảm thấy thật sự bí ý tưởng để viết bài.

Từ những thông tin mình đưa ra, mọi người hoàn toàn có thể thấy thời gian mình đăng bài mỗi ngày đều muộn hơn. Và có thể dễ hình dung ra được đồ thị của mình sẽ như thế này.

Nếu coi thời gian mình post bài là biểu hiện cho động lực (motivation), và việc viết bài là việc xây dựng thói quen (habits) thì việc mất động lực làm cho thói quen của mình sẽ bị ảnh hưởng. Khi động lực giảm, khả năng duy trì thành công thói quen cũng sẽ suy giảm theo.

________

Một trong những câu quotes mà mình cực kỳ thích khi nói về thói quen

Thay vì hỏi tôi mất bao nhiêu ngày để hình thành một thói quen, thì hãy hỏi tôi mất bao nhiêu giờ.

Chúng ta thường vẫn thường được nghe người ta nói rằng 21 ngày là thời gian lý tưởng để xây dựng và duy trì một thói quen mới. Nhưng, thực tế chúng ta lại thường bị rớt sau ngày 21 đó khi chúng ta đã làm một việc thường xuyên và mong nó thành thói quen. Ví dụ như trường hợp của mình, hôm nay đã sang ngày 22 nhưng dường như mình chưa cảm thấy một tín hiệu nào cho rằng việc viết là sẽ là một thói quen mới của mình.

Để đạt được một thói quen (mà chúng ta làm như cơm bữa), nó nên đi cùng với việc chúng ta làm nó thành tạo ở mức như thế nào. Và theo như Gladwell có nhắc trong cuốn sách của ông - Outliers: “Để làm một việc thành thạo thực sự trong bất cứ kỹ năng nào, thì chúng ta cần phải làm nó ít nhất trong 10,000 giờ.”

Tất nhiên, thói quen của chúng ta không cần phải mất tận 10,000 giờ.

Điểm mấu chốt ở đây là Chúng ta thực hiện thành thạo nó ở mức độ như thế nào.

Chúng ta có thể liên tưởng đến việc có một thói quen và chúng ta làm nó ở mức thành thạo thì mọi chuyện phải chăng là quá dễ dàng sao? Sự thành thạo sẽ giúp chúng ta giảm bớt nguy cơ "bỏ cuộc" khi chúng ta đã đi qua giai đoạn khó khăn, không còn cần phải dùng đến nhiều nỗ lực nữa.

Giống như việc viết. Một người đã từng viết nhiều trước đó, để đạt được thành tích streak 30 days thì chắc chắn cao hơn những người bắt đầu viết như mình. Bởi việc viết đã là thói quen của họ. Mà thói quen của họ được xây dựng dựa trên số giờ họ đã tích luỹ trong một thời gian rất dài. Nên những người mới tập viết như mình dễ bị nản vì mình không có đủ kinh nghiệm và thời gian chưa đủ để biến nó trở thành một thứ dễ dàng.

Mình nghĩ rằng, thói quen và việc thành thạo kỹ năng đó là điều luôn song hành với nhau. Bởi một vài lý do:

1. Tính Lặp Lại: Thói quen thường được xây dựng thông qua việc lặp lại một hành động nhiều lần. Khi ta thường xuyên thực hiện một kỹ năng, ta dần dần trở nên thành thạo hơn trong đó. Ví dụ, mỗi ngày tập luyện piano sẽ giúp bạn trở nên thành thạo hơn trong việc chơi nhạc.

2. Tính Cố Gắng: Việc nuôi dưỡng thói quen đòi hỏi sự kiên nhẫn và quyết tâm, nhưng cũng giúp ta phát triển kỹ năng cần thiết. Khi ta cố gắng duy trì một thói quen, ta đồng thời cũng đang rèn luyện bản thân để trở nên thành thạo hơn trong việc thực hiện hành động đó.

3. Tăng Cường Kiến Thức và Kỹ Năng: Thói quen thường đi kèm với việc tìm kiếm kiến thức và cải thiện kỹ năng. Khi ta thực hiện một hành động một cách thường xuyên, ta thường cần phải học hỏi và tìm hiểu để làm cho nó trở nên hiệu quả hơn, từ đó nâng cao trình độ thành thạo của mình.

4. Tính Tự Động Hóa: Khi một hành động trở thành thói quen, ta thường thực hiện nó mà không cần suy nghĩ nhiều. Điều này giúp giảm bớt áp lực tâm lý và tăng khả năng tập trung vào các khía cạnh khác của việc hoàn thiện kỹ năng.

Bởi những lý do này, việc phát triển thói quen và sự thành thạo trong một kỹ năng thường đi đôi với nhau, tạo thành một chu trình tăng cường lẫn nhau và đóng vai trò quan trọng trong quá trình học và phát triển cá nhân.

Vì thế, bên cạnh việc tiếp thêm các động lực hay phần thưởng, chúng ta cũng cần phải duy trì việc thực hiện hành động đó liên tục trong một khoảng thời gian nhất định. Đây không chỉ là một quy luật lý thuyết mà còn là một nguyên tắc thực tế được chứng minh qua nhiều nghiên cứu. Nó có thể tính bằng ngày, bằng tháng, năm. Miễn là chúng ta có độ thành thạo nhất định khi thực hiện nó.

Tạm kết:

Mỗi người sẽ có một nguyên lý riêng để áp dụng nó vào việc xây dựng thói quen của mình. Tuỳ thuộc vào phạm vi lớn/nhỏ của thói quen để các bạn có thể áp dụng phương pháp phù hợp. Điều quan trọng là, chúng ta nên giảm bớt áp lực phải biến một việc gì đó thành thói quen, thay vào đó, hãy nói với bản thân mình rằng chúng ta sẽ thực hiện nó một cách tốt nhất có thể. Để khi chúng ta đã thực hiện việc đó đạt được mức độ nhất định, thì nó sẽ trở thành thói quen, và thói quen đó sẽ tự nhiên trở thành một phần của cuộc sống của chúng ta.

#WOTN5
"Bài viết thuộc thử thách viết 30 ngày của khoá học Writing On The Net" 

6 chiếc mũ tư duy là gì?

Phương pháp 6 chiếc mũ tư duy được thiết kế để cải thiện chất lượng và hiệu quả của tư duy và giao tiếp trong các nhóm làm việc trong một tổ chức/công ty. Khi sử dụng phương pháp này, mọi người sẽ lần lượt “đội” 6 chiếc mũ với 6 màu sắc tương ứng - tượng trưng cho 6 cách nhìn nhận 1 vấn đề theo những chiều hướng khác nhau để đưa ra được quyết định đúng đắn.

6 chiếc mũ tư duy tương ứng với 6 màu: Màu trắng, màu đỏ, màu đen, màu vàng, màu xanh lục, màu xanh lam. Mỗi chiếc mũ là một hình thái tư duy:

- Chiếc mũ màu trắng: Chiếc mũ biểu trưng cho tư duy về số liệu. Khi đội chiếc mũ này, chúng ta chỉ hoàn toàn quan tâm đến các dữ liệu, con số.

- Chiếc mũ màu đỏ: Chiếc mũ biểu trưng cho cảm xúc. Đây có thể hiểu, khi đội chiếc mũ này lên, chúng ta chỉ quan tâm đến cảm xúc của chúng ta tại thời điểm đang đội chiếc mũ đó mà không quan tâm tới bất cứ các thông tin nào khác. Nhưng khi đội chiếc mũ này lên, chúng ta nên thực sự tỉnh táo để không bị chiếc mũ đánh lừa về cảm xúc hoặc thiên kiến.

- Chiếc mũ màu đen: Chiếc mũ bắt chúng ta phải nhìn ra được các cảnh báo, những tín hiệu bất lợi hoặc những mối hoạ rình rập của vấn đề. Chiếc mũ này thường được ví von như những nhà phê bình. Nhưng người chỉ tập trung đưa ra những chỉ trích hoặc thậm chí săm soi mà bỏ qua những điều tốt đẹp khác.

- Chiếc mũ màu vàng: Màu vàng tượng trưng cho ánh nắng, cho khởi đầu và hi vọng. Khi đội chiếc mũ vàng lên, đó là lúc chúng ta nhìn vào hoặc tìm ra những điều tích cực, những cơ may. Chiếc mũ này có phần trái ngược với tinh thần của chiếc mũ màu đen.

- Chiếc mũ màu xanh lục: Màu xanh lục tượng trưng cho màu của sự sống, những mầm cây. Đây là lúc chúng ta có thể "sáng tạo" "sáng tạo hơn nữa". Khi đội chiếc mũ này, là lúc chúng ta có thể đưa ra những ý tưởng thậm chí "điên rồ". Ở phần chiếc mũ màu xanh lục này, tác giả có đưa ra cách thức "ngẫu nhiên hoá" - một cách thức sáng tạo thực sự hấp dẫn mà bạn có thể áp dụng cho bất cứ lúc nào đầu óc của bạn bị kìm hãm.

- Chiếc mũ xanh lam: Lí do tại sao phiên bản bìa 6 chiếc mũ tư duy của Việt Nam, chiếc mũ xanh lại xuất hiện lớn nhất và nổi bật nhất bởi đây chính là "nhạc trưởng" trong một dàn giao hưởng. Thường người đội chiếc mũ này sẽ là Leader, quản lý nhưng cũng hoàn toàn bạn - một nhân sự bình thường cũng có thể đội lên.

Ứng dụng 6 chiếc mũ tư duy trong công việc

Dưới đây là một ví dụ về cách sử dụng Sáu Chiếc Mũ Suy Nghĩ trong một buổi họp nhóm để giải quyết một vấn đề:

Vấn đề: Một công ty đang xem xét việc ra mắt một sản phẩm mới trên thị trường. Họ cần quyết định liệu sản phẩm này có tiềm năng thành công hay không.

1. Mũ Trắng (Bắt đầu): Nhóm bắt đầu bằng việc thu thập thông tin về sản phẩm, bao gồm dữ liệu thị trường, phản hồi từ khách hàng tiềm năng, và các nghiên cứu cạnh tranh. Họ cũng xác định các thông tin thiếu và cần phải thu thập thêm.

2. Mũ Đỏ: Mỗi thành viên trong nhóm chia sẻ cảm xúc và ý kiến cá nhân về sản phẩm. Có thể có những người lạc quan về tiềm năng thành công của sản phẩm trong khi những người khác có thể lo lắng về các rủi ro và thách thức.

3. Mũ Đen: Nhóm đánh giá các rủi ro và hạn chế của việc ra mắt sản phẩm, như cạnh tranh từ các sản phẩm tương tự, chi phí phát triển cao, hoặc nguy cơ thất bại trên thị trường.

4. Mũ Vàng: Họ tập trung vào những lợi ích và cơ hội của việc ra mắt sản phẩm, như tiềm năng tăng trưởng doanh số bán hàng, mở rộng thị trường, và cải thiện vị thế của công ty.

5. Mũ Xanh Lá: Thành viên nhóm bắt đầu brainstorming để tạo ra các ý tưởng mới để quảng bá và tiếp thị sản phẩm, cũng như cách cải thiện sản phẩm để phản hồi nhu cầu của khách hàng.

6. Mũ Xanh Dương (Kết thúc): Người dẫn dắt buổi họp tổng hợp các thông tin, ý kiến và ý tưởng từ các mũ khác nhau để đưa ra kế hoạch hành động tiếp theo, bao gồm việc nghiên cứu thêm, điều chỉnh chiến lược tiếp thị, và xác định nguồn lực cần thiết cho việc triển khai sản phẩm mới.

Qua việc áp dụng Sáu Chiếc Mũ Tư Duy không chỉ giúp nhóm phân tích vấn đề một cách toàn diện mà còn tạo điều kiện cho mỗi thành viên có cơ hội thể hiện quan điểm và ý kiến của mình một cách tự do. Sự đa dạng trong suy nghĩ và quan điểm không chỉ làm giàu cho quá trình ra quyết định mà còn giúp tăng cường sự hiểu biết và sự đồng thuận trong nhóm. Nhờ vào việc này, chúng ta có thể đảm bảo rằng quyết định cuối cùng được đưa ra là một sự kết hợp thông minh và cân nhắc từ nhiều phía, đó là cơ sở cho sự thành công trong mọi nhiệm vụ và dự án tiếp theo.

Ưu - nhược điểm của 6 chiếc mũ tư duy

Ưu điểm:

• Cung cấp cái nhìn đa chiều: Giúp cho chúng ta có cái nhìn khách quan về một vấn đề, không bị định kiến hoặc có cái nhìn chủ quan.

• Kích thích sự sáng tạo: Mỗi chiếc mũ tượng trưng cho một cách tiếp cận khác nhau, từ việc tập trung vào thông tin đến việc tạo ra ý tưởng mới. Điều này giúp kích thích sự sáng tạo và đưa ra giải pháp đột phá.

• Tăng hiểu biết nhóm: Việc mỗi thành viên trong nhóm phải thay đổi vai trò giữa các chiếc mũ khuyến khích sự hợp tác và hiểu biết lẫn nhau, từ đó tạo ra một môi trường làm việc tích cực.

Nhược điểm:

• Mất nhiều thời gian vận hành: Để có thể vận hành và duy trì một framework như thế này đòi hỏi các thành viên cần phải đầu tư nhiều thời gian, công sức so với một cuộc họp thông thường.

• Khó khăn trong việc tích hợp ý kiến: Một số ý kiến hoặc quan điểm có thể không dễ dàng tích hợp vào quyết định cuối cùng do mâu thuẫn hoặc khó hiểu.

Tạm kết

Dù đã trải qua hơn 60 năm từ khi framework 6 chiếc mũ tư duy (six thinking hats) , Sáu Chiếc Mũ Tư Duy vẫn là một công cụ quý giá trong việc tạo ra các buổi họp hiệu quả và tạo ra những quyết định thông minh. Sự áp dụng của phương pháp này trong các doanh nghiệp và tổ chức hiện nay đã chứng minh được giá trị của nó trong việc tăng cường sự đồng thuận, sáng tạo và hiệu suất làm việc. Nếu mọi người cam kết thực hiện phương thức này, chắc chắn sẽ có nhiều vấn đề được giải quyết một cách hiệu quả, từ đó mang lại lợi ích cho tất cả các bên liên quan và đóng góp vào sự phát triển bền vững của tổ chức.

Bài viết có sử dụng nguồn tham khảo từ cuốn sách Six thinking hats

#WOTN5
"Bài viết thuộc thử thách viết 30 ngày của khoá học Writing On The Net"